Bağımsız Uzmanlar KomisyonuDijital dünyada çocuk ve gençlerin korunmasına ilişkin öneriler yayınlandı
Uzmanlar komisyonu, eylem önerilerini 2026 yılının Nisan ayında yapılan kapsamlı bir durum değerlendirmesine dayanarak hazırlamıştır. Komisyonun kendi açıklamalarına göre, bu süreçte kalkınma odaklı ve sorumluluk temellibakış açılarını birleştiren bir yaklaşım benimsenmiştir. Eylem önerileri, beş temel ilkeye dayanmaktadır.
Beş temel ilke
Temel yaklaşım, kanıtlanmış uygulamalara dayanmaktır. Erken müdahale, eğitim yoluyla gençlerin korunması, okul sosyal hizmetleri gibi mevcut ve işleyen yapılar ile mevcut projeler değiştirilmemeli, aksine genişletilmeli, sürdürülebilir hale getirilmeli ve daha iyi kullanılmalıdır . Aynı zamanda Komisyon, okulların ve diğer kurumların merkezi roller üstlendiğini, ancak görevlerinin net bir şekilde sınırlı kalması gerektiğini vurgulamaktadır. Ek tekil önlemler yerine, bu yaklaşım güvenilir çerçeve koşullarına ve yerel düzeyde hareket alanına dayanmaktadır. Bir diğer odak noktası ise tüm aktörlerin ortak sorumluluğudur. Riskler çocuklara veya ebeveynlere aktarılmamalı, aksine bağlayıcı bir sorumluluk ortaklığı aracılığıyla üstlenilmelidir. Aynı şekilde Komisyon, arayüzlerdeki verimlilik kayıplarını önlemek için federal hükümet, eyaletler, belediyeler ve sahadaki çeşitli aktörler arasında daha iyi bir koordinasyon çağrısında bulunmaktadır. Ayrıca, yapay zeka ile başa çıkma konusu da kesişimsel bir tema olarak vurgulanmaktadır: Özellikle üretken yapay zekanın sunduğu fırsatlar ve riskler erken aşamada dikkate alınmalı ve önlem ilkesine göre şekillendirilmelidir.
Öneriler ayrıca çocukların ve gençlerin altı gelişim aşamasını temel almaktadır. Bu aşamalar, bağ kurma ve ebeveyn desteğinin odak noktası olduğu erken çocukluk döneminden (0–2 yaş), okul öncesi ve ilkokul çağında eşlik edilen ilk medya deneyimlerinden, ergenlik çağında kendi iradesiyle ancak yine de desteklenerek dijital hizmetlerin kullanımına kadar uzanmaktadır. Daha büyük gençlerde ise, destekte kesintilerin yaşanmaması için yetişkinliğe geçiş süreci de dikkate alınmaktadır.
Bu yaşam evrelerine dayalı yaklaşım, her bir aşamada hangi aktörlerin özel sorumlulukları olduğunu net bir şekilde tanımlayan, sorumluluğa dayalı bir modelle tamamlanmaktadır. Bunlar arasında ebeveynler ve ailelerin yanı sıra eğitim kurumları, çocuk ve gençlik yardım hizmetleri, sağlık ve danışmanlık yapıları ile şikayet ve güvenlik birimleri yer almaktadır. Platformlar ve hizmet sağlayıcılar da, özellikle ürün tasarımından kaynaklanan risklerin olduğu durumlarda, sorumluluk altına alınmaktadır. Araştırma, bilimsel temeli sağlamalıyken, üst düzey bir yönetim ise önlemleri bir araya getirip bunların uygulanmasını sağlamalıdır.
Eylem önerileri
Toplam 56 eylem önerisinden örnek olarak beş tanesini seçtik. Tüm eylem önerilerini aşağıdaki bağlantılı belgede bulabilirsiniz.
Eylem Önerisi 12: “AI-Seepferdchen” – Yapay Zeka Konusunda Temel Bilgiler
Komisyon, yapay zekanın fırsatları ve riskleri konusunda, çocuklara uygun şekilde hazırlanmış ve başlangıçta ilkokul öğrencilerine sunulacak zorunlu bir çevrimiçi sertifika programını önermektedir. Bunun arka planında, eğitim kurumlarını yapay zeka becerilerini öğretmeye mecbur kılan AB Yapay Zeka Yönetmeliği yer almaktadır. Ancak uygulamada bu durum sıklıkla aşırı yüklemeye yol açmaktadır. Uygulamanın desteklenmesi için ülke çapında koordine edilen bir “başlangıç hizmeti” sunulacak, içerik ise bir uzmanlar kurulu tarafından sürekli olarak güncellenecektir.
Eylem Önerisi 16: Okullarda dijital cihazların kullanımını düzenlemek
Okul hayatında, özellikle ilkokullarda ve 7. sınıfa kadar olan dönemlerde, dijital cihazların özel amaçlı kullanımına ilişkin ülke çapında tek tip bir kısıtlama getirilmesi önerilmektedir. Amaç, dikkat dağınıklığını azaltmak, öğrenme ortamını güçlendirmek ve teneffüslerde sosyal etkileşimi teşvik etmektir. 8. sınıftan itibaren okulların, öğrencilerle birlikte bağlayıcı kullanım planları geliştirmesi öngörülmektedir.
Eylem Önerisi 36: Platformların risk ve tasarım odaklı düzenlenmesi
Dijital platformların birçok riski, algoritmik olarak üretilen veya sonsuz akışlar gibi tasarımlarından kaynaklanmaktadır. Komisyon, Avrupa düzeyindeki kuralların somutlaştırılmasını talep etmekte ve iki alternatif önermektedir: Ya kademeli koruma standartlarına sahip sosyal medya hizmetleri için 13 yaş sınırı getirilmesi ya da tek tek işlevlerin riske dayalı olarak düzenlenmesi. Bu süreçte, tek tip standartları sağlamak amacıyla ulusal düzeyde tek taraflı adımlardan kaçınılmalıdır.
Eylem Önerisi 38: Etkili ve veri koruma ilkelerine uygun yaş belirleme
Yaş doğrulama, gelecekte daha bağlayıcı ve aynı zamanda veri koruma ilkelerine daha uygun hale getirilmelidir. AB ve federal düzeydeki düzenlemeler, bu süreçlerde yalnızca asgari düzeyde bilginin paylaşılmasını ve biyometrik verilerin başka amaçlarla kullanılmasına izin verilmemesini sağlamalıdır. Amaç, mahremiyete ve özerkliğe müdahale etmeden etkili bir koruma sağlamaktır.
Eylem Önerisi 46: Yapay Zeka Refakatçileri için Yaş Sınırı
Uzman komisyonu, yapay zeka destekli refakat ve iletişim sistemleri için, ideal olarak AB düzeyinde, 13 yaşında bir yasal yaş sınırı getirilmesini önermektedir. Bunun arka planında, bu sistemler yoluyla ortaya çıkan duygusal bağımlılık ve kasıtlı olarak bağların oluşturulması gibi riskler yatmaktadır. Ayrıca, hizmet sağlayıcıların gençlere uygun ayarlar, etkili yaş doğrulama süreçleri ve sistemin insan dışı niteliğine dair açık uyarılar sağlaması zorunlu kılınmalıdır.
